De Afdeling Oudheid van het KNIR faciliteert Nederlands universitair onderzoek op het gebied van de geschiedenis, cultuur, recht, taal en materiële overblijfselen van de antieke Oudheid. Het accent ligt op Rome en Italië in de periode tussen 1000 v. Chr. en 500 na Chr. Thema’s en plaatsen die de afgelopen jaren centraal hebben gestaan in het onderzoek van gastonderzoekers en bursalen zijn:

• Griekse en Romeinse kolonisatie
• Stadsvorming
• Romanisering
• Het Romeinse imperialisme
• Landschapsarcheologie
• Topografie (Rome, Ostia, Pompeii)
• Wandschilderkunst (Domus Aurea, Villa Farnesina)
• Badgebouwen
• Satricum

Daarnaast voert het KNIR ook eigen onderzoeksprojecten uit, in nauwe samenwerking met Nederlandse en internationale partners. Dit onderzoek is doorgaans nauw gelieerd aan de zittende stafleden. In het huidige onderzoek ligt het accent op processen van integratie tussen Romeinen, Grieken en autochtone bevolkingsgroepen in antiek Italië. Centraal staat een samenhangende en kwaliteitsvolle beeldvorming van deze thematiek, waarbij ernaar wordt gestreefd die beeldvorming te verbreden buiten de strakke omlijsting van traditionele disciplines als Oude Geschiedenis, Klassieke talen en Archeologie; interdisciplinariteit wordt actief bevorderd, door middel van het opzetten en organiseren van congressen en workshops, cursussen, stages en veldwerk.

Archeologisch veldwerk neemt een prominente rol in in het onderzoek van de afdeling Oudheid. Het KNIR runt al enkele jaren een aantal eigen veldwerkprojecten op verschillende plaatsen in Italië, waarbij opgravingen en field surveys gecombineerd worden met aardwetenschappelijk en (historisch-) geografisch onderzoek, fysische antropologie en botanische studies; studenten van verschillende achtergrond kunnen in dit veldwerk stage lopen.

Stages zijn eveneens mogelijk op het vlak van erfgoedstudies. Sinds een aantal jaren besteed het KNIR in haar onderzoek aandacht aan de praktijk en theorie van behoud en beheer van het antieke erfgoed in Rome en Italië. De aandacht gaat vooral uit naar de spanningsvelden tussen erfgoedbeheer, politiek, ideologie en stedelijke ontwikkeling. Ook op dit vlak zijn projecten ontwikkeld.

Hoofd van de afdeling Oudheid is dr. Gert-Jan Burgers, Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.

Projecten

1. Archeologische parken Apulië

2. Veldwerk Salento Isthmus Project

3. Nieuwe monografie project Muro Tenente

4. Afronding Regional Pathways to Complexity Project

5. Via Appia-Project

6. Het Testaccio Project

7. Het Caltabellotta Field Survey Project

1. Archeologische parken Apulië

In 2010 zijn de Europese erfgoedprojecten, waarvan in 2009 de eerste (ontwikkelings-)fase is afgesloten, opnieuw opgepakt. Die projecten betreffen de inrichting van twee archeologische landschappen in de Italiaanse regio Apulie. De tweede fase behelst een meerjarenplan (2010-2013) dat erop gericht is de parken daadwerkelijk te laten functioneren. Daarvoor zijn beheersplannen opgesteld en activiteitenprogramma’s ontwikkeld die tot doel hebben de parken te ontsluiten voor toeristen en recreanten en het publiek te betrekken bij dit erfgoed. Een van die programma’s, genaamd Muro Tenente. Cantieri aperti e concerti 2010, voorzag in rondleidingen, werkgroepen en ontdekkingstochten voor kinderen, concerten en lezingen. Het trok net als in 2009 meer dan 2000 bezoekers. Burgers heeft namens het KNIR en het Archeologisch Centrum van de VU de wetenschappelijke leiding over dit project, dat wordt uitgevoerd in samenwerking met de lokale gemeentes en de Soprintendenza dei Beni Archeologici della Puglia.

2. Veldwerk Salento Isthmus Project

Het Salento Isthmus project, door Burgers gestart in 1994, heeft tot doel de Hellenisering en Romanisering van de landstreek Salento te onderzoeken. In 2010 is de aandacht gericht geweest op de antieke bewoningspatronen in dit gebied. Daarvoor zijn door het KNIR twee veldwerkcampagnes uitgevoerd:

a. met KNIR subsidie: opgravingen bij de site van Muro Tenente, c. 15 km ten westen van Brindisi. Hieraan hebben 12 studenten van verschillende Nederlandse universiteiten deelgenomen. De resultaten van dit veldwerk zijn vastgelegd in een monografie die begin 2010 is uitgegeven door de gemeente van Mesagne (prov. Brindisi)
b. met lokale subsidie en van VU Amsterdam: afronding archeologische inventarisatie van vindplaatsen in het territorim van de antieke Griekse stad Taras/Taranto

3. Nieuwe monografie project Muro Tenente

In 2010 heeft het KNIR, samen met de Vrije Universiteit Amsterdam en met subsidie van de Apulische gemeente Mesagne, een monografie uitgebracht met de titel L’Insediamento messapico di Muro Tenente. Scavi e ricerche 1998-2009. Het boek, onder redactie van Gert-Jan Burgers en Christian Napolitano, bevat bijdragen over de opgravingen en ander archeologisch onderzoek dat onder leiding van Burgers gedurende het afgelopen decennium in het antieke, ommuurde stadje Muro Tenente is uitgevoerd. Dit onderzoek biedt een inzicht in de bijna 1000 jaar oude geschiedenis van de site, van de IJzertijd (8^e eeuw v. Chr.) tot de Romeinse periode (1^e eeuw n. C)

4. Afronding Regional Pathways to Complexity Project

‘Regional Pathways to Complexity’ of kort ‘RPC’ is de verkorte titel van een door NWO gefinancierd project over de lange termijn geschiedenis van 3 italiaanse regio’s. Dit project, dat mede gedragen is door Burgers, is in maart 2011 officieel afgerond met de publicatie van een synthese, Regional Pathways to Complexity. Settlement and Landscape Dynamics in Italy in the 1st Millennium BC (Amsterdam University Press 2011). De drie onderzochte regio’s zijn de Salento Isthmus in Apulië, de Sibaritide in Calabrië en de Pontijnse regio in Latium. Doel van het RPC project is geweest om voor deze drie regio’s te onderzoeken welke factoren aan de basis hebben gestaan van de complexe, gecentraliseerde en geurbaniseerde samenlevingsvormen die zich hier in het eerste millennium v. Chr gevormd hebben. Het project betreft een samenwerkingsproject van mediterrane archeologen van het Groninger Instituut voor Archeologie en het Archeologisch Centrum van de VU in Amsterdam. Aan dit project is een reeks van onderzoekers verbonden, onder leiding van Burgers en prof. Dr. Peter Attema. Tussen 1997 en 2002 is het volledig gefinancierd door NWO-Geesteswetenschappen. De eindpublicatie is mede gefinancierd door het KNIR.

5. Via Appia-Project

In 2010 is er opnieuw veldwerk uitgevoerd in het kader van het archeologische samenwerkingsproject van het KNIR en de Radboud Universiteit (Eric Moormann, Stephan Mols, Tesse Stek en Jeremia Pelgrom), gericht op het eerste, Romeinse traject van de Via Appia. Het veldwerk, gefaciliteerd door het KNIR en uitgevoerd door de Nijmeegse archeologen betrof het inmeten van grafmonumenten op de vijfde mijl van de Via Appia. Doel hiervan is studie van de weg in haar extra-urbane context.

6. Het Testaccio Project

Nieuw in 2010 is het Testaccio Project, dat het KNIR is gestart in samenwerking met de Soprintendenza Speciale dei Beni Archeologici di Roma. Centraal staat de Porticus Aemilia, waarschijnlijk een opslaghal en een van de grootste gebouwen uit de Romeinse tijd. Van dit gebouw staan nog enkele muurresten tot op 4 meter hoog overeind, ingeklemd tussen de moderne flatgebouwen. Opgravingen en ander archeologisch en historisch onderzoek moeten op de eerste plaats inzicht bieden in de functie en datering van het gebouw en in de diachrone geschiedenis van dit deel van de wijk Testaccio. Ten tweede wil het project een actieve bijdrage leveren aan de ontsluiting van het historisch erfgoed van de wijk, zowel in informatieve zin als in stedebouwkundig opzicht (integratie erfgoed in stadsvernieuwingsprogramma’s

7. Het Caltabellotta Field Survey Project

In september 2010 tenslotte heeft het KNIR tevens een begin gemaakt met de systematische archeologische veldverkenningen van het achterland van de Griekse kolonies van Acragas (Agrigento) en Selinunte, op Sicilië. Het onderzoeksgebied concentreert zich rondom het moderne plaatsje Caltabellotta. De surveys worden geleid door drs. Laura Leggio, promovenda bij de VU Amsterdam.